Αλέξανδρος Ράπτης

Στο σύμπαν του Βουτυρά ακόμα και το να παραμένεις ζωντανός είναι μερικές φορές μια κραυγή ενάντια στον άκρατο καπιταλισμό της δυτικής κοινωνίας…

Η Ομάδα ΗΙΡΡΟ επιχειρεί μια εντυπωσιακή κάθοδο στο ανορθόδοξο κι ομιχλώδες σύμπαν του Δημοσθένη Βουτυρά, παρουσιάζοντας επί σκηνής 5 διηγήματα «Δάκρυ στο Φίδι, Γιατί λυπάσαι;, Ο Μπαλάφας στον παράδεισο, Ο Θεός και η μοίρα και Οι διηγήσεις του Ατσίγγανου» σε μία παράσταση που συνδυάζει την performance με την ζωντανή μουσική, το videoart και το δισδιάστατο animation. Μιλάμε με τον σκηνοθέτη της παράστασης Αλέξανδρο Ράπτη που γοητεύτηκε από τον εξαίσιο συγγραφέα των αρχών του προηγούμενου αιώνα και τον συστήνει στους θεατές των ημερών μας με τον πιο ευφάνταστο τρόπο.

Μιλήστε μου για εσάς και την έως τώρα πορεία σας.

Σπούδασα Θέατρο στο Τμήμα Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ στη Θεσσαλονίκη. Παράλληλα, συμμετείχα σε ροκ μουσικό συγκρότημα με αρκετές συναυλίες στο ενεργητικό του. Κατά τη διάρκεια των σπουδών μου ασχολήθηκα και με τον κινηματογράφο. Είχα ήδη σκηνοθετήσει δύο ταινίες μικρού μήκους όσο ζούσα στη Θεσσαλονίκη (οι οποίες βραβεύτηκαν σε τοπικά φεστιβάλ) και στη συνέχεια σκηνοθέτησα άλλες δύο, ενώ παράλληλα έκανα μεταπτυχιακές σπουδές στο τμήμα θεάτρου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Το 2009 γεννήθηκε η ιδέα να δημιουργήσω μια ομάδα θεάτρου δρόμου. Έτσι ιδρύθηκε η ομάδα ΗΙΡΡΟ, η οποία δραστηριοποιείται μέχρι και σήμερα, με πολλές παραστάσεις για παιδιά και ενήλικες στο ενεργητικό της. Ως ηθοποιός και σκηνοθέτης, συμμετείχα σε περιοδείες της ομάδας σε πολλές χώρες. Η ομάδα ΗΙΡΡΟ υπήρξε η πρώτη ελληνική θεατρική ομάδα που παρουσίασε παραστάσεις για παιδιά σε ελληνικές κοινότητες και σχολεία εκτός της ευρωπαϊκής ηπείρου, στην Αμερική και την Αυστραλία, λαμβάνοντας ιδιαίτερα θετική ανταπόκριση από τις εκπαιδευτικές κοινότητες της ομογένειας. Η έρευνα που κάναμε με την ομάδα γύρω από το σώμα και την κίνηση οδήγησε στη συγγραφή του kinemo (2018), μιας μελέτης για το σωματικό θέατρο και το προσωπικό θεατρικό μας ιδίωμα που διαμορφώθηκε μέσα από την πρακτική της ομάδας. Το βιβλίο θα επανεκδοθεί ανανεωμένο το 2026 από τις εκδόσεις Δωδώνη. Από το 2025 εκπονώ διδακτορική διατριβή με αντικείμενο το kinemo και το σωματικό θέατρο γενικότερα στο ΕΚΠΑ.

Παράλληλα έχω συνεργαστεί και με φορείς όπως το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδας και το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Ιωαννίνων.

Η διαδρομή μου πλέον κινείται ανάμεσα στη σκηνοθεσία, τη συγγραφή και την έρευνα. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα το σωματικό θέατρο και η σύνδεσή του με άλλα μέσα, όπως η ζωντανή μουσική, ο κινηματογράφος, η ζωγραφική και ο χορός. Αναζητώ διαρκώς νέους τρόπους επικοινωνίας με το κοινό, με στόχο τη δημιουργία ενός διαισθητικού, ενεργειακού πεδίου συνάντησης.

Ποιες είναι οι γέφυρες που ανακαλύψατε ανάμεσα στον περίκλειστο κόσμο του Βουτυρά και στον σύγχρονο προβληματισμό;

Οι ήρωες του Βουτυρά βιώνουν τον κοινωνικό αποκλεισμό, τη φτώχεια και την αδυναμία να ακουστούν· ζητήματα που παραμένουν απολύτως σύγχρονα. Παρότι τα κείμενα γράφτηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα, οι μηχανισμοί περιθωριοποίησης που περιγράφουν λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο και σήμερα. Η ταξική διάσταση των γραπτών του παραμένει άκρως επίκαιρη.

Πώς διαχειριστήκατε το κείμενο;

Το κείμενο του Βουτυρά το προσεγγίσαμε με σεβασμό. Η γλώσσα του είναι τόσο σύγχρονη, που δεν χρειάστηκε να αλλάξουμε σχεδόν τίποτα. Η επιλογή των συγκεκριμένων διηγημάτων που συγκροτούν το δραματουργικό υλικό της παράστασης έγινε με βάση την κοινή τους θεματική, την ταξική τους διάσταση, τους περιθωριακούς ήρωες και το μεταφυσικό στοιχείο που τα διακατέχει, στοιχείο που τα εντάσσει και στο είδος της επιστημονικής φαντασίας. Το μόνο που προστέθηκε από εμάς είναι οι στίχοι των τραγουδιών, οι οποίοι λειτουργούν συνδετικά, ενώνοντας με έναν τρόπο τη μία ιστορία με την άλλη.

Αυτοί που δεν υψώνουν φωνή αλλά αφουγκράζονται ψιθυρίσματα, με ποιο τρόπο γίνονται φορείς ιδεολογίας; Και ποιας;

Οι ήρωες του Βουτυρά ζουν στο περιθώριο. Ανήκουν στην κατώτερη τάξη, στους φτωχούς· αυτό είναι σαφές. Διαθέτουν ταξική συνείδηση και γνωρίζουν ότι ζουν σε μια κοινωνία όπου η ισότητα και η ισονομία αμφισβητούνται. Συχνά είναι ή θεωρούνται παράνομοι, εξαιτίας πράξεων στις οποίες οδηγούνται, από την κοινωνική πίεση που δέχονται. Η ίδια τους η ύπαρξη και οι πράξεις τους λειτουργούν συχνά ως φορείς αντίδρασης, ακόμη κι όταν αυτό δεν είναι κάθε φορά συνειδητό. Κάποιες φορές ακόμα και η σιωπηλή επιμονή τους να ζουν μετατρέπεται σε μια βαθιά πολιτική πράξη· μια κραυγή απέναντι στον άκρατο καπιταλισμό της δυτικής κοινωνίας.

Πείτε μου για τον τρόπο που επιδρούν στον λόγο του Βουτυρά η μουσική και η εικόνα στην παράστασή σας.

Η μουσική και η εικόνα δεν λειτουργούν ως συνοδευτικά στοιχεία, αλλά ως ισότιμοι αφηγητές. Η εικόνα χτίζει τον εσωτερικό κόσμο των ηρώων, σαν καρέ ενός ζωντανού graphic novel, ενώ η μουσική υπογραμμίζει τα άρρητα, όσα δεν μπορούν να ειπωθούν με λόγια. Μαζί δημιουργούν ένα ποιητικό περιβάλλον που συνομιλεί συνεχώς με τον λόγο του Βουτυρά, χωρίς να τον εικονογραφεί απλώς.

Μπορεί ο σιωπηλός και εξαθλιωμένος ήρωας που κρύβεται στο περιθώριο ενός άλλου αιώνα να φέρει ανατάραξη σε έναν κόσμο του σήμερα που κινείται σαν υπνωτισμένος;

Οι ήρωες του Βουτυρά είναι σύγχρονοι και βαθιά επίκαιροι. Τα πράγματα δεν έχουν αλλάξει και πολύ. Αρκεί να κάνει κανείς μια βόλτα στο κέντρο της Αθήνας για να δει πολλούς ανθρώπους άστεγους, να κοιμούνται στον δρόμο ή σε σκοτεινές στοές, προσπαθώντας να προφυλαχθούν από το κρύο. Το ίδιο ισχύει και στα περισσότερα αστικά κέντρα και στις πρωτεύουσες του κόσμου.
Ο δυτικός καπιταλιστικός κόσμος ευνοεί τον θρίαμβο του ατόμου σε βάρος του συνόλου. Επομένως, οι άποροι άνθρωποι που δεν έτυχε να ανήκουν στο μέσο όρο ή που, για διάφορους λόγους, βρέθηκαν στον δρόμο, ανήκουν στο περιθώριο. Όπως και οι ήρωες του Βουτυρά. Δεν μπορούν να ενταχθούν στη σκληρή κοινωνία που τους περιβάλλει. Πολύ συχνά καταφεύγουν στην παρανομία. Ζουν τις ζωές τους σιωπηλά και η καθημερινότητά τους, είναι μια διαρκής μάχη επιβίωσης, μέσα σε έναν βίαιο κόσμο.

Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με ανθρώπους σε αυτή την κατάσταση, μέσα σε άλλα σκεφτόμαστε: να βοηθήσω ή όχι; Όταν το βλέμμα μας συναντήσει το βλέμμα ενός ανθρώπου φτωχού, της κατώτερης τάξης, ενός αστέγου, αν το αντέξουμε, μπορεί να μας ταράξει βαθύτερα από οποιαδήποτε κραυγή. Ο Βουτυράς μας βάζει να συλλογιστούμε πώς θα μπορούσε να αλλάξει η κατάσταση. Πώς θα μπορούσε να υπάρξει ένα κράτος αλληλέγγυο απέναντι στη φτώχεια και την περιθωριοποίηση; Η απάντηση είναι φυσικά αν αλλάξει ο κοινωνικοπολιτικός του προσανατολισμός. Κι αν αυτό δεν συμβεί σε κρατικό επίπεδο, ας συμβεί σε προσωπικό. Η έννοια της ταξικής συνείδησης είναι καίρια σήμερα. Ο Βουτυράς με το έργο του μας θυμίζει ότι η αφύπνιση δεν έρχεται πάντα με θόρυβο — συχνά έρχεται σαν ψίθυρος που επιμένει.

Κείμενα: Δημοσθένης Βουτυράς

Σκηνοθεσία - Διασκευή: Αλέξανδρος Ράπτης

Δραματουργία - Στίχοι: Φώτης Δούσος

Βοηθός Σκηνοθέτη: Δάφνη Μουτζίκου

Σκηνογράφος - Ενδυματολόγος: Κατερίνα Χατζοπούλου

Συνθέτης: Κώστας Νικολόπουλος

Σκίτσα – Εικαστικό περιβάλλον: Βάλια Καπάδαη

Φωτισμοί - Bίντεο: Αποστόλης Κουτσιανικούλης

Φωτογραφίες: Δώρα Καλακίδου

Επικοινωνία: Γεωργία Ζούμπα

Social Μedia: Social Wave

Οργάνωση Παραγωγής: Αλέξανδρος Ράπτης

Παραγωγή: Hippo Theatre Group

Ηθοποιοί (αλφαβητικά): ΑλέξανδροςΜιχαηλίδης, ΒασίληςΠέτρου

Μουσικός επί σκηνής: ΚώσταςΝικολόπουλος

BiosBasement

Πειραιώς 84

Αθήνα

Τηλέφωνο: 21 0342 5335

www.bios.gr

Ημέρες και ώρες παραστάσεων: κάθε Πέμπτη, Παρασκευή και Σάββατο στις 21.00 και κάθε Κυριακή στις 20.00 (έως 15 Φεβρουαρίου)

Διάρκεια: 60 λεπτά (χωρίς διάλειμμα)

Εισιτήρια: Κανονικό 15€, Μειωμένο 12€ (μαθητικό, φοιτητικό, ΑΜΕΑ, άνω των 65+, ατέλεια)

Η παράσταση “Δάκρυ στο Φίδι” πραγματοποιείται υπό την αιγίδα και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού.